در این یادداشت، «نوید محبی»، کارشناس امنیت ملی ساکن واشنگتن ‌دی‌سی و مشاور «پروژه شکوفایی ایران»، و «سعید قاسمی‌نژاد»، دکترای اقتصاد مالی از دانشگاه شهر نیویورک و مدیر «پروژه شکوفایی ایران»، به بررسی همکاری‌های نظامی فزاینده جمهوری اسلامی و روسیه می‌پردازند. آنان بر ضرورت شکل‌گیری همکاری استراتژیک میان اوکراین، اسرائیل، آمریکا و کشورهای عربی خلیج فارس برای مقابله با این دو رژیم تاکید می‌کنند. نویسندگان بر این باور هستند که ضربات استراتژیک از سوی چنین ائتلافی به جمهوری اسلامی و روسیه در مسیری همسو با خواست ملت ایران و رهبری انقلاب ملی ایران، شاهزاده رضا پهلوی، قرار دارد.

حاکمان جمهوری‌اسلامی «ولادیمیر زلنسکی»، رئیس‌جمهور اوکراین را «دلقک»، «دست‌نشانده غرب» و «سردسته یک باند تبهکار» می‌خوانند. بااین‌حال، شدت واکنش‌های آنان واقعیت دیگری را آشکار می‌کند.

پس از آنکه حمله اوکراین در دریای مازندران، به یک کشتی تجاری متعلق به جمهوری اسلامی اصابت کرد، مقامات و رسانه‌های جمهوری اسلامی به تهدید روی آوردند و درباره چگونگی تلافی آن به بحث پرداختند. برخی حتی خواستار مجازات دولت‌های اروپایی حامی کی‌یف شدند. زلنسکی – که جمهوری اسلامی مدعی است کسی او را جدی نمی‌گیرد – بخش قابل‌توجهی از توجه رژیم جمهوری اسلامی را به خود اختصاص داده است.

آنچه جمهوری اسلامی را نگران می‌کند، صرفا سخنان رئیس‌جمهور زلنسکی نیست؛ بلکه توانایی اوکراین در تحمیل هزینه به همکاری‌های نظامی جمهوری اسلامی و روسیه است. جمهوری اسلامی پهپادهای «شاهد» و فناوری چگونگی ساخت آن‌ها را در اختیار روسیه قرار داد، اما مدعی شد که در جنگ روسیه علیه اوکراین دخالتی ندارد. رئیس‌جمهور زلنسکی این ادعا را رد می‌کند. جمهوری اسلامی با تامین تسلیحاتی که علیه اوکراین به کار گرفته شده‌اند، عملا در کنار مسکو وارد این جنگ شده است.

روسیه تاکنون هزاران پهپاد از نوع «شاهد» را علیه خانه‌های مردم، نیروگاه‌ها و دیگر زیرساخت‌های غیرنظامی اوکراین به کار گرفته است. بخشی از این پهپادها در ایران ساخته شده‌اند و بخشی دیگر با نام روسی «گران» (Geran)، بر پایه طرح‌های مربوط به جمهوری اسلامی در روسیه تولید می‌شوند. این پهپادها به مسکو امکان داده‌اند با هزینه‌ای نسبتا اندک، حملات هوایی بی‌وقفه خود را ادامه دهد.

ازاین‌رو، کی‌یف منفعتی روشن و مستقیم در تحمیل هزینه به شبکه نظامی پشتیبان این حملات دارد. هدف اوکراین باید ماشین نظامی جمهوری اسلامی و همکاری این ماشین با روسیه باشد، نه مردم ایران که هیچ نقشی در اتخاذ این تصمیم‌ها ندارند.

دلیل دیگری نیز برای نگرانی جمهوری اسلامی وجود دارد؛ ترساندن اوکراین بسیار دشوارتر از ترساندن دولت‌هایی است که جمهوری اسلامی معمولا به تهدید آنان می‌پردازد. 

کشورهای عربی خلیج فارس دارای بنادر، پالایشگاه‌ها، مراکز مالی، قطب‌های فناوری و شهرهایی هستند که با برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری عظیم ساخته شده‌اند. حتی یک موج حملات موشکی یا پهپادی می‌تواند خسارت اقتصادی سنگینی به این کشورها وارد کند. بنابراین، حتی زمانی که از توان پاسخ‌گویی برخوردارند، دلایل نیرومندی برای خویشتن‌داری دارند. جمهوری اسلامی آگاهانه این تردید را پرورش می‌دهد و از آن بهره‌برداری می‌کند.

اما اوکراین در این الگو نمی‌گنجد. شهرهای آن پیش‌تر زیر حملات سنگین قرار گرفته‌اند، شبکه برق آن بارها بمباران شده و مردمش برای بقا و استقلال ملی خود می‌جنگند. به همین دلیل است که رئیس‌جمهور زلنسکی توانایی نگران‌سازی جمهوری اسلامی را دارد. خطرناک‌ترین دشمن جمهوری اسلامی لزوما قدرتمندترین دشمن آن نیست؛ بلکه دشمنی است که نمی‌توان با ارعاب وادارش کرد تسلیم شود.

حمله در دریای مازندران، آسیب‌پذیری دیگری را نیز آشکار کرد. در شرایطی که آب‌های جنوبی ایران با فشار نظامی فزاینده آمریکا و محدودیت‌های دریایی شدیدتری روبه‌رو شده‌اند، حوزه دریای مازندران برای رژیم جمهوری اسلامی اهمیتی راهبردی‌تر پیدا کرده است. این منطقه، مسیری شمالی به سوی روسیه و آسیای مرکزی در اختیار جمهوری اسلامی قرار می‌دهد که از آن برای انتقال محموله‌های تجاری، اقلام صنعتی، همکاری‌های نظامی و دور زدن تحریم‌ها استفاده می‌شود.

کی‌یف اعلام کرد که کشتی تجاری متعلق به جمهوری اسلامی عمدا هدف قرار نگرفته بود. بااین‌حال، این حمله نشان داد که دیگر نمی‌توان مسیرهای دریایی شمال ایران را مصون از دسترسی عملیاتی اوکراین دانست. اگر این مسیر نیز به عرصه‌ای ناامن و مناقشه‌آمیز تبدیل شود، هزینه انتقال تسلیحات، اقلام دارای کاربرد دوگانه و محموله‌های تحریم‌شده میان جمهوری اسلامی و روسیه افزایش خواهد یافت. در چنین شرایطی، جمهوری اسلامی ممکن است هم‌زمان در مسیرهای دریایی جنوبی و شبکه تدارکاتی نظامی شمالی نیز زیر فشار قرار گیرد.

رئیس‌جمهور زلنسکی باید با تسریع و نهادینه‌کردن راهبردی که اوکراین اجرای آن را آغاز کرده است، از این نگرانی رژیم مستقر در تهران بهره ببرد.

اوکراین سال‌هاست که پهپادهای طراحی‌شده در ایران را شناسایی و منهدم می‌کند. اوکراین همچنین صنعت پهپادی داخلی گسترده‌ای ایجاد کرده است که قادر است سامانه‌های موثر را با بخش کوچکی از هزینه تسلیحات متعارف غربی تولید کند. کارشناسان اوکراینیِ چگونگی مقابله با پهپادها پیش‌تر به دولت‌های خاورمیانه نیز کمک کرده‌اند. کی‌یف همچنین همکاری‌های دفاعی بلندمدت‌تری را با چند کشور عربی خلیج‌ فارس دنبال کرده است.

گام بعدی باید واردکردن اسرائیل به این چارچوبِ در حال شکل‌گیری و جلب حمایت قاطع آمریکا از آن باشد.

هر یک از شرکای این ائتلاف، مزیتی ویژه به همراه می‌آورد. اوکراین تجربه میدانی و پهپادهای رهگیر ارزان‌قیمت دارد. اسرائیل از حسگرهای پیشرفته، توانمندی‌های جنگ الکترونیک، ظرفیت اطلاعاتی و فناوری پدافند هوایی برخوردار است. کشورهای عربی خلیج فارس می‌توانند منابع مالی، ظرفیت صنعتی و انگیزه‌ای مستقیم برای حفاظت از زیرساخت‌های خود فراهم کنند. آمریکا نیز قادر است هماهنگی‌های لازم، سامانه‌های پیشرفته، مجوزهای تولید و حمایت سیاسی را در اختیار این مجموعه قرار دهد.

رئیس‌جمهور زلنسکی باید این طرح را نه به‌عنوان درخواستی تازه برای دریافت کمک‌های نامحدود، بلکه در قالب گسترش یک راهبرد موجود به رئیس‌جمهور دونالد ترامپ ارائه کند. تلفیق ظرفیت تولیدی اوکراین، فناوری اسرائیل، قدرت آمریکا و سرمایه‌گذاری کشورهای خلیج فارس، هزینه حفاظت از نیروهای آمریکایی و متحدان منطقه‌ای واشینگتن را کاهش خواهد داد. در مقابل، کی‌یف باید خواستار دریافت سامانه‌های پدافند هوایی بیشتر، انعقاد قراردادهای تولید مشترک، تامین منابع مالی و اجرای سخت‌گیرانه‌تر تحریم‌ها علیه شبکه‌های تامین‌کننده‌ی نیازهای جمهوری اسلامی و روسیه شود.

رئیس‌جمهور زلنسکی تاکنون دو بار با شاهزاده رضا پهلوی دیدار کرده است و شاهزاده رضا پهلوی نیز اوایل سال جاری در اوکراین سخنرانی کرد. تغییر سیاسی در ایران برای هر دو رهبر اهمیتی حیاتی دارد.

شاهزاده رضا پهلوی نماینده یک مسیر استراتژیک متفاوت برای ایران است. ایرانی آزاد و دموکراتیک هیچ منفعتی در مسلح‌کردن روسیه، تهدید شرکای اوکراین یا خرج ثروت مردم ایران در جنگ‌های خارجی نخواهد داشت. چنین ایرانی می‌تواند به شریکی طبیعی برای اوکراین، اسرائیل، آمریکا و کشورهای عربی خلیج فارس تبدیل شود.

جمهوری اسلامی رئیس‌جمهور زلنسکی را «دلقک» می‌نامد، زیرا اعتراف به ماهیت واقعی خطری که او برای جمهوری اسلامی ایجاد کرده، برای حاکمان مستقر در تهران بسیار دشوارتر است. زلنسکی رهبری کشوری را بر عهده دارد که آموخته است چگونه در برابر فشارها و حملات سنگین تاب بیاورد، در دل بحران دست به نوآوری بزند و شبکه‌ها و تاسیسات نظامی‌ای را هدف قرار دهد که زمانی دور از دسترس به نظر می‌رسیدند.

اکنون اوکراین، اسرائیل، آمریکا، کشورهای عربی خلیج فارس و مردم ایران فرصتی یافته‌اند تا در یک مسیر مشترک حرکت کنند. این همان چشم‌اندازی است که برای جمهوری اسلامی به‌هیچ‌وجه خنده‌دار نیست.

****

 این متن، برگردان فارسی یادداشتی است که نویسندگان به زبان انگلیسی در «کی‌یف پست» منتشر کرده بودند:

https://www.kyivpost.com/opinion/82197

تأملی بر مسئولیت شهروندی

ما معمولاً فکر می‌کنیم تاریخ چیزی است که دیگران ساخته‌اند، تا روزی که بفهمیم خودمان یکی از همان «دیگران» بوده‌ایم. در ابتدا تاریخ برای ما روایت است؛ مجموعه‌ای از نام‌ها، تصمیم‌ها و اتفاقاتی که در گذشته رخ داده‌اند. اما لحظه‌ای در زندگی هر انسان می‌رسد که این فاصلهٔ امن از بین می‌رود؛ جایی که دیگر نمی‌توان خود را صرفاً ناظر و تماشاگر دانست، چون انتخاب‌ها، سکوت‌ها، حرف‌ها و حتی بی‌عملی ما نیز به بخشی از جریان واقعی زمانه تبدیل می‌شوند.

در چنین لحظه‌ای، پرسشی بنیادین شکل می‌گیرد که در ابتدا ساده به نظر می‌رسد اما به‌سادگی قابل پاسخ نیست: سهم من در این وضعیت چیست؟ نه به عنوان کسی که قرار است همه‌چیز را تغییر دهد، بلکه به عنوان فردی که ناگزیر درون یک ساختار زندگی می‌کند، واکنش نشان می‌دهد، می‌نویسد، کار می‌کند و در نهایت با انتخاب‌هایش زندگی می‌کند. در چنین وضعیتی، پرسش این نیست که «چه کسی مقصر است»، بلکه این است که چگونه هر فرد، آگاهانه یا ناآگاهانه، درون شبکه‌ای از انتخاب‌ها و پیامدها قرار می‌گیرد.

شاید در همین نقطه لازم باشد پرسش را از زاویه‌ای دیگر مطرح کنیم. ما معمولاً خود را با نقش‌هایمان تعریف می‌کنیم؛ هنرمند، معلم، پزشک، روان‌شناس، نویسنده، کارمند، کارگر، پژوهشگر یا آموزگار معنویت. اما آیا ممکن است پیش از همهٔ این هویت‌ها، چیز دیگری باشیم؟ پیش از آنکه هر یک از این نقش‌ها را بر عهده بگیریم، شهروندیم؛ عضوی از یک جامعه که سرنوشتش، خواسته یا ناخواسته، با سرنوشت دیگران گره خورده است.

از همین رو شاید پرسش اصلی این نباشد که یک هنرمند چه وظیفه‌ای دارد یا یک معلم، روان‌شناس یا استاد مراقبه چه مسئولیتی بر دوش می‌کشد. پرسش بنیادی‌تر این است: آیا هیچ هویت حرفه‌ای، فکری یا معنوی می‌تواند ما را از مسئولیت شهروندی معاف کند؟

این پرسش را می‌توان از هر صاحب حرفه و اندیشه‌ای پرسید:

• از هنرمند؛ اگر هنر آینهٔ انسان و زمانهٔ اوست، آیا می‌تواند نسبت به واقعیتی که در آن شکل گرفته بی‌تفاوت بماند؟
• از معلم؛ اگر آموزش قرار است انسان‌هایی آگاه‌تر و مسئول‌تر پرورش دهد، آیا می‌تواند نسبت به جامعه‌ای که شاگردانش در آن زندگی خواهند کرد بی‌اعتنا باشد؟ آموزش در نهایت قرار است انسان را برای زیستن در چه جهانی آماده کند؟
• از روان‌شناس؛ اگر هدف، شناخت عمیق‌تر انسان است، آیا این شناخت تنها به مرزهای فردی محدود می‌شود یا نسبت ما را با زندگی جمعی نیز روشن‌تر می‌کند؟
• و از آموزگاران خودشناسی و مراقبه؛ اگر آگاهی انسان را نسبت به خویشتن بیدار می‌کند، آیا نباید او را نسبت به رنج، امید و سرنوشت جمعی پیرامونش نیز حساس‌تر سازد؟

شاید بتوان میان آرامش و انفعال تفاوت قائل شد؛ همان‌گونه که میان هیجان‌زدگی و کنش مسئولانه تفاوت وجود دارد. اما کناره‌گیری از خشم و نفرت، لزوماً نباید به معنای کناره‌گیری از مسئولیت باشد. چه بسا عمیق‌ترین شکل آگاهی، نه در فاصله گرفتن از جهان، بلکه در توانایی مواجههٔ آگاهانه با آن آشکار می‌شود؛ دقیقاً همان‌جا که ما با لایه‌ها و سایه‌های ناشناختهٔ دیگری از خودمان ملاقات می‌کنیم. گاهی آن‌قدر غریب و ناشناس که ممکن است تمام هویت و «منِ» قبلی‌مان را در هم بشکند. اما آیا ما آن‌قدر شجاع هستیم که بپذیریم شاید در بعضی مسائل تا به حال اشتباه فکر می‌کردیم؟ آیا هویت‌هایی که برای رشد ما شکل گرفته‌اند، ممکن است در نقطه‌ای، خود به مانع تبدیل شوند و همچون حجابی بر چشم جان سالک باشند؟ آیا ممکن است هنرمند بودن، معلم بودن، دین‌دار بودن، روشنفکر بودن یا حتی آدم معنوی بودن به نقابی تبدیل شود که پشت آن از مواجهه با پرسش‌های دشوار زمانه فرار کنیم؟ در چنین خوانشی مسئله دیگر صرفاً داشتن هویت نیست، بلکه نسبت ما با آن هویت است؛ اینکه آیا آن را ابزار رشد نگه می‌داریم یا به پناهگاهی برای نادیده گرفتن مسئولیت تبدیلش می‌کنیم؟

آیا جهان هستی واقعاً این‌گونه کار می‌کند؟ اگر به انسان باشد، دوست دارد زیر سایهٔ درخت باورهای آشنا و طبقه‌بندی‌شدهٔ خود لم بدهد و با خیال آسوده توت اطمینان را بچیند و نوش جان کند. دوست دارد جهان همان‌گونه بماند که می‌شناسدش، که برایش آشناست: قابل پیش‌بینی، بی‌دردسر و بی‌چالش. اما طبیعت قوانین خود را دارد؛ مدام درخت وجودت را می‌لرزاند. دشمن توست؟ نه! فقط می‌خواهد برگ‌های خشک و زردِ تصورات و توهماتت فرو بریزد تا تو مجبور شوی در تمام باورهایت بازنگری و بازاندیشی کنی؛ تا شکوفه‌های زیبا و شاداب درخت وجودت رشد کند و خشک و کهنه نمانی، که کهنه را جایی در جهان نو نیست. آنچه امروز روان تو را فرسوده می‌کند و دیگر کارکرد قبل را ندارد، خدمتش را کرده و مأموریتش به پایان رسیده است.

اینک زمان خیرمقدم گفتن به افکار و کردار نو و تازه است. شاید نو شدن پیش از آنکه افزودن چیزی تازه باشد، جرت رها کردن چیزهایی باشد که دیگر به ما و جهان اطراف ما خدمت نمی‌کنند. و دقیقاً همین‌جا و همین نقطه، دشوارترین بخش مسیر است؛ چرا که ما باید بهای آن بازاندیشی را بدهیم. باید مسئولیت‌پذیری را بیاموزیم. هر بار که جهان ما را تکان می‌دهد، در واقع پرسشی را پیش روی ما می‌گذارد: آیا هنوز همان روایت‌های قدیمی کار می‌کنند؟ آیا هنوز می‌توان اتفاقات را به گردن تقدیر، سرنوشت، تاریخ، گذشتگان یا دیگران انداخت؟ آیا زمان آن نرسیده که سهم خود را در آنچه بر ما گذشته و می‌گذرد بپذیریم؟ آیا می‌توانیم به تاول‌های کف پاهایمان بگوییم که تمام مسیری که آمده، اشتباه بوده است؟ و هزاران پرسش وجودی دیگر.

شاید یکی از مهم‌ترین بازنگری‌هایی که هر جامعه ناگزیر است روزی با آن روبه‌رو شود، بازاندیشی دربارهٔ مسئولیت خویش باشد. چه بسا یکی از دلایلی که مسئولیت‌پذیری برای بسیاری از ما دشوار شده، تجربهٔ طولانی رهاشدگی باشد. وقتی انسان بارها احساس کند نهادهایی که قرار بوده از او محافظت کنند، مسئولیتی در قبال او نپذیرفته‌اند، به تدریج این پرسش در ذهنش شکل می‌گیرد: وقتی کسی مسئول من نبوده، چرا من باید مسئول چیزی یا کسی باشم؟

این پرسش در ظاهر منطقی به نظر می‌رسد، اما شاید خطری پنهان در دل آن وجود داشته باشد؛ زیرا در چنین نگاهی مسئولیت دیگر یک انتخاب آگاهانه نیست، بلکه واکنشی است به رفتار دیگری. یعنی من مسئول خواهم بود اگر دیگری نیز مسئول باشد؛ من به جامعه وفادار خواهم ماند اگر جامعه ابتدا به من وفادار مانده باشد؛ من از خانه مراقبت خواهم کرد اگر دیگران نیز از آن مراقبت کرده باشند. اما اگر همه با همین منطق پیش بروند چه اتفاقی می‌افتد؟ در آن صورت زنجیرهٔ مسئولیت از همه سو گسسته می‌شود و هر کس برای توجیه انفعال خود، به انفعال دیگری اشاره می‌کند.

شاید مسئولیت دقیقاً از همان نقطه‌ای آغاز می‌شود که این چرخه شکسته شود؛ از لحظه‌ای که انسان تصمیم می‌گیرد مسئولیت را نه به عنوان پاداشی که دیگران باید برایش فراهم کنند، بلکه به عنوان بخشی از وظیفهٔ انسانی خود بپذیرد. زیرا گاهی هزینهٔ نپذیرفتن مسئولیت بسیار سنگین‌تر از هزینهٔ پذیرفتن آن است. ممکن است انسان در کوتاه‌مدت از زیر بار مسئولیت شانه خالی کند، اما در بلندمدت بهای آن را با از دست رفتن چیزهایی بپردازد که دوست‌شان دارد: اعتماد، آزادی، دوستان، خانواده، جامعه و در نهایت آینده‌ای که خود نیز بخشی از آن است.

از این رو شاید دیگر به‌سادگی نتوان گزارهٔ «من آدم سیاسی نیستم» را پذیرفت؛ زیرا غیرسیاسی بودن خود نیز یک موضع سیاسی است و نوعی نسبت برقرار کردن است با واقعیت. همان‌گونه که سکوت کردن، سخن گفتن، مشارکت، کناره‌گیری، بی‌تفاوتی، پذیرفتن مسئولیت یا شانه خالی کردن از آن، هر یک شکلی از کنش‌اند. ما معمولاً کنش را تنها در عمل آشکار جست‌وجو می‌کنیم، حال‌آنکه گاه آنچه انجام نمی‌دهیم نیز به اندازهٔ آنچه انجام می‌دهیم در سرنوشت یک جامعه اثر می‌گذارد. سکوت کنش است، بی‌طرفی کنش است، بی‌اعتنایی کنش است؛ همان‌طور که شهامت، مسئولیت‌پذیری و اقدام آگاهانه نیز کنش‌اند. هرکدام از این انتخاب‌ها ردّی از خود بر زمانه بر جای می‌گذارند؛ ردّی که گاه در لحظه دیده نمی‌شود اما به تدریج در سرنوشت جمعی آشکار می‌شود.

پس همهٔ ما مسئولیم. همهٔ ما هم‌اینک در میان صفحات تاریخ ایستاده‌ایم. اینکه سکوت یک فرد در لحظه‌ای تاریخی به تداوم و بقای وضعیت یاری رسانده یا مانعی در برابر آن بوده است، اینکه مسئولیت‌پذیری و هزینه دادن او به کاهش رنج انجامیده یا نه، پرسش‌هایی نیستند که بتوان همیشه در همان زمان به آن‌ها پاسخ داد. شاید داوری نهایی را باید به چیزی فراتر از قضاوت‌های روزمره سپرد؛ به وجدان جمعی، به حافظهٔ تاریخی ملت‌ها و به گذر زمان. زیرا تاریخ فقط اعمال ما را ثبت نمی‌کند؛ سکوت‌ها، تردیدها، تعویق‌ها و انتخاب‌نکردن‌های ما را نیز به خاطر می‌سپارد.

اما می‌دانی فاجعه چه زمانی رخ می‌دهد؟! زمانی که ما جای این دو را با یکدیگر عوض می‌کنیم یا اشتباه می‌گیریم: در هنگامهٔ عمل، سکوت می‌کنیم و در هنگامهٔ سکوت، دست به عمل می‌زنیم. و درک این تفاوت نه در انباشت اطلاعات و دانش، بلکه نهفته در خرد است؛ در خالی کردن خود از تمام دانسته‌ها!

بعضی شیفتهٔ مفاهیمی نظیر آزادی، عدالت، برابری و صلح هستند، اما تا زمانی که برای‌شان هزینه نداشته باشد. پای هزینه که به میان می‌آید، ترجیح می‌دهند کتاب بخوانند و دیگران را نادان و نفهم ببینند، ولو اگر این دیگران اکثریت جامعه باشند. ناراحت است از اینکه چرا و اصلاً چطور یک‌باره اکثریت یک حرف واحد می‌زنند؛ حرفی که تمام باورها و تفکرات وجودی او را نه تنها زیر سؤال می‌برد، بلکه ویران می‌کند. او نمی‌داند همه‌چیز به تدریج اتفاق می‌افتد. ساختن و خراب شدن به تدریج رخ می‌دهد و ما چون «به‌تدریج» را نادیده گرفتیم یا درک نمی‌کنیم، فکر می‌کنیم ناگهان اتفاق افتاد؛ پس حتماً کنشی هیجان‌زده و غیرعقلانی است!

دقیقاً همین‌جاست که تأکید بر «فرزند زمانهٔ خود بودن» پررنگ می‌شود. اینکه واقعیت به ناگاه بر صورت باورهای تو سیلی می‌زند، تنها یک دلیل دارد: تو هنوز در میان کتاب‌ها و روایت دیگران بودی، نه ایستاده و بیدار در دوران و زمانهٔ خود…

بی‌شک اینجا سخن از یک جامعهٔ آزاد و دموکرات نیست. سخن دربارهٔ زیستن در جغرافیایی است که تحت تسلط و حکومت بیگانگان است؛ کسانی که نه تنها وطن تو را، که هویت و کرامت انسانی‌ات را بی‌صدا و آرام در طی سال‌ها از تو ربودند. و چه زیان و خسرانی بالاتر از این؟ گنجت را ربودند و تو در خوابی عمیق، رؤیای کلوخ می‌بینی. ربودنِ نور درونت، کرامت انسانی‌ات، ریشه، تمدن و اصالتت، اسطوره‌هایت، زبانت، فرهنگت و از همه مهم‌تر شور و شادی و شعف وجودت؛ همه را در پستو نهان کردند، پارچه‌ای سیاه بر آن کشیدند، متوسل به هزاران ورد و جادو شدند، درش را هزاران قفل زدند و کلیدش را در ناکجاآباد مخفی کردند. اما آن‌قدرها هم سنگدل و بی‌رحم نبودند… در ازای خودِ حقیقی‌ات و در ازای هویتت، به تو تحفه‌ای ارزانی کردند؛ تحفه‌ای گران‌بها به نام دین! با بزک‌دوزکِ مصلحت، خواست خدا و تقدیر. تو گویی دریا را از ماهی بگیرند و او را در قفسی مزین‌شده به قطرات آب اسیر کنند.

رفته‌رفته اسیر خو می‌گیرد به زندان؛ به گمان اینکه همین است دیگر؛ باید خو کرد، صبوری کرد، تقدیر برای ما چنین خواسته، خواست خداوند است و چه می‌شود کرد جز تسلیم شدن در برابر حق، در برابر سرنوشت! و آنجا که «تاب‌آوری» تبدیل به «سازگاری» شود، دیگر نامش فضیلت نیست، بلکه خودِ رذیلت است؛ چنان‌که نگاه کانت، هانا آرنت و پوپر نیز بر همین نظریه استوار بود. نگاه تقدیرگرایانه در نهایت به توتالیتاریسم (تمامیت‌خواهی) می‌رسد.

حال پرسشی دیگر در اینجا مطرح می‌شود: آیا اگر کسی تنها گوهر و دارایی‌ات را از تو بدزدد، او مقصر است یا تو؟ بی‌شک خواهی گفت: «معلوم است، او! من که در خانهٔ امن خود خواب بودم، دزد آمد و هر آنچه داشتم با خود برد.» باشد، او آمد؛ تو چرا خواب بودی؟ چرا نگهبان بیدار و مسئول گوهرت نبودی؟ چرا تمام درها و پنجره‌ها را باز گذاشته بودی؟ تو چرا این اجازه را به او دادی؟ این دزد در همان سیاهی شب به خانه‌های دیگرِ همسایگانت نیز سر زد، پس چرا از آنجا نتوانست چیزی بدزدد؟ ساده است؛ چون ما خود این اجازه را دادیم. چون قدر و قیمت گوهر و گنج خود را نمی‌دانستیم. چون مدام در حال گله و شکایت بودیم که چرا گوهر دیگری از مال من زیباتر و درخشان‌تر است؟ چون آن‌قدر خواب‌زده بودیم که نمی‌دانستیم می‌شود گوهرها را با هم مقایسه کرد یا از آن‌ها ایراد گرفت، اما نباید ارزش ذاتی و حقیقی‌شان را زیر سؤال برد.

این همان چیزی بود که مافیای اشغالگر می‌خواست: سوار شدن بر جهل مردم. و دگربار چیزی ارزشمند از تو ربود و آن مسئولیت‌پذیری تو بود؛ همان نگاهی که ادیان سازمان‌دهی‌شده بر آن استوارند و از آن سود می‌برند، بیشتر از هر بمب و موشکی… نگاهِ «من قربانی این تقدیر و سرنوشتم». در نتیجه، نپذیرفتن مسئولیت رفتار و کردار و گفتار خود، شانه خالی کردن از زیر بار آن و دیگری را مقصر دانستن؛ در گوشهٔ امن خود نشستن، خود را قربانی شرایط دیدن و منفعل بودن. و در نهایت، همان زمان که پز روشنفکری گرفته‌ایم و خود را مبرا از سیاسی بودن می‌دانیم، دشمن از سکوت و انفعال ما به نفع خود سود می‌برد.

ما به خیال خود خیلی باهوش و زیرکیم؛ چرا که اگر موضع خود را بدون لکنت مشخص کنیم، نمی‌دانیم فردا آبستن چه حوادث و اتفاقاتی است. با خود می‌گویی: «نکند فردا اتفاقی بیفتد و نشود آنچه من گفتم و آنچه من می‌خواستم.» پس زیرکانه میانه را انتخاب می‌کنی تا ببینی بعد از آرام شدن دریا، کدام کشتی به ساحل می‌رسد تا کنار او پهلو بگیری!

ما باید مسئولیت‌پذیری را بیاموزیم. باید در بزنگاه‌های پرپیچ تاریخی که ارزان‌ترین چیز جان انسان است، نظر خود را بدون لکنت بیان کنیم، سمت خود را مشخص کنیم و مسئولیت نتیجه را نیز به جان بخریم. در این میانه ایستادن، کار یک شهروند مسئول نیست؛ کار فرومایگان و بزدلان است و درست در همین‌جاست که تو بی‌آنکه بدانی، چرخ‌دندهٔ بقای دیکتاتور شده‌ای. شبانه‌روز دادِ سخن می‌دهی از ظلم و بی‌کفایتی و نادانی‌شان، اما در عمل؟ تو نیز بخشی از این سرکوبی. ناخواسته و ناخودآگاه در خدمت دشمن هستی. دیگر برایش مهم نیست به او ناسزا بگویی و مرگ و ننگ بر او بخواهی؛ چیزی که او از تو نمی‌خواهد عمل، صراحت و جسارت است. او عاشق مخالفان منفعل است؛ چراکه تنها در این صورت است که می‌بیند سال‌ها تلاشش برای به کرسی نشاندن تفکر و ایدئولوژی‌اش نتیجه داده است، حتی اگر بهایش ویرانی یک کشور و جان‌های عزیزی باشد که زیرساخت‌های اصلی هر ملتی هستند.

در سطح اجتماعی نیز گاهی همین اتفاق رخ می‌دهد. آنچه ربوده می‌شود فقط ثروت یا قدرت نیست؛ هویت است، حافظه است، کرامت انسانی است، فرهنگ است و در نهایت مسئولیت‌پذیری. و در این میان، خطرناک‌ترین سرقت آن است که انسان فراموش کند چیزی از او ربوده شده است.

تصور کنید جامعه‌ای را که در آن افراد تصمیم می‌گیرند برای مدتی یک برند خاص را خریداری نکنند؛ مثلاً خرید پنیر از یک برند مشخص و معلوم‌الحال. اگر این تصمیم در مقیاس فردی باشد، شاید تأثیر چندانی نداشته باشد؛ اما اگر همین تصمیم به شکل گسترده و جمعی اتفاق بیفتد، تبدیل به یک نیروی واقعی می‌شود؛ نیرویی که می‌تواند مسیر گردش پول، قدرت و تصمیم‌گیری را تغییر دهد و مهم‌تر از همه، دشمن را متوجه این امر مهم کند که قدرت حقیقی دست مردم است. اما ما همین کار ساده را هم نمی‌کنیم! چرا؟! با خود می‌گوییم: «اگر من نخرم چه تغییری ایجاد می‌شود؟» یا «وقتی دیگران این کار را نمی‌کنند، چرا من باید انجامش دهم؟» و شاید فردا را بهانه می‌کنیم؛ فردایی که معمولاً هرگز از راه نمی‌رسد.

آیا خریدن یک کالای معمولی که جزو ضروریات روزمرهٔ زندگی نیست، برای ما هزینه و دردسر دارد؟ آیا خطر جانی دارد؟ قطعاً نه. پس چرا انجامش نمی‌دهیم؟ همین نوع نگرش و اندیشیدن را، همین بی‌خیالی، یأس و ناامیدی را چه کسانی در ما نهادینه کردند؟! همان‌ها که از کوچک‌ترین حرکت و کنش من و تو می‌ترسند. فهم و درک همین موضوع ساده باعث می‌شود ما بخش بزرگی از مسیر را طی کنیم.

شاید مسئله فقط خریدن یا نخریدن یک کالا نباشد؛ مسئله نوعی جهان‌بینی است؛ جهان‌بینی‌ای که به ما می‌آموزد سهم خود را ناچیز ببینیم و اثرگذاری فردی را دست‌کم بگیریم. جهان‌بینی‌ای که مدام در گوش تو زمزمه می‌کند: «کاری از دست تو برنمی‌آید».

در چنین فضایی، حتی آگاهی نیز گاه به ضد خود تبدیل می‌شود. افرادی را می‌بینیم که ساعت‌ها دربارهٔ آزادی، عدالت، مسئولیت اجتماعی و تغییر سخن می‌گویند، اما هر حرکت جمعی را از پیش محکوم به شکست می‌دانند. در چنین شرایطی پرسش اصلی این نیست که چه کسی بیشتر کتاب خوانده یا چه کسی تحلیل پیچیده‌تری ارائه می‌دهد؛ پرسش این است که این دانش و آگاهی در نهایت به چه چیزی منجر می‌شود؟ آیا به مشارکت و مسئولیت‌پذیری می‌انجامد یا صرفاً به تماشای منفعلانهٔ جهان از پشت پنجرهٔ نقد و تحلیل؟

در این نقطه است که مفهوم شهروندی دوباره معنا پیدا می‌کند. ما پیش از آنکه هنرمند، معلم، پزشک، کارگر، کارمند یا جویندهٔ معنا و معنویت باشیم، شهروندیم. و شهروندی صرفاً مجموعه‌ای از حقوق نیست، بلکه شبکه‌ای از مسئولیت‌ها نیز هست؛ چرا که هر سخن یا هر سکوت، در نهایت در ساختن «جهان مشترک ما» اثر می‌گذارد.

این گمان که بی‌تفاوتی و بی‌طرفی ما را از هر گزندی در امان نگاه می‌دارد، خیالی موهوم و باطل است؛ چرا که تاریخ بیش از آنکه از کنش‌های هیجانی ضربه خورده باشد، از سکوت و انفعال عده‌ای روشنفکرِ تاریک‌اندیش آسیب دیده است. شاید به همین دلیل بود که ویکتور فرانکل می‌گفت آزادی بدون مسئولیت ناقص است و پیشنهاد می‌کرد در کنار «مجسمهٔ آزادی»، «مجسمهٔ مسئولیت» نیز ساخته شود؛ زیرا آزادی بدون پذیرشِ پیامد، هنوز آزادی حقیقی و راستین نیست.

و شاید همین تصویر بتواند به ما کمک کند بفهمیم که تاریخ، صرفاً محصول تصمیم‌های بزرگ نیست. تاریخ از دل انتخاب‌های کوچک، بازنگری‌ها، تردیدها و کنش‌های روزمره ساخته می‌شود. گویی تاریخ تنها محصول آنانی که به صحنه آمدند نیست؛ آنان که سکوت کردند، تماشا کردند، مردد ماندند یا تصمیم گرفتند منتظر بمانند نیز در ساختن آن سهم دارند. هیچ‌کس بیرون از تاریخ نمی‌ایستد. هیچ‌کس «نمی‌تواند» بیرون از تاریخ بایستد.

هاول، نمایش‌نامه‌نویس اهل چک که بعدها رئیس‌جمهور شد، می‌گوید: «نظام‌های اقتدارگرا فقط با زور زنده نمی‌مانند؛ با مشارکت روزمرهٔ مردم در دروغ نیز زنده می‌مانند.» او از «زیستن در حقیقت» حرف می‌زد؛ یعنی انسان موضع واقعی خود را پنهان نکند.

شاید پرسش نهایی همین باشد: وقتی به این زمانه و دوران نگاه می‌شود، ما در کدام جای تاریخ ایستاده‌ایم؛ در صحنه، یا در جایگاه تماشاگر؟ و اگر تماشاگر بوده‌ایم، آیا هنوز می‌توانیم انکار کنیم که خودِ تماشا، بخشی از صحنه بوده است؟ یاری رساندن به دوامِ حکومت ظالم برای روز و ماه و سالی دیگر، در جهتِ از بین بردن این سرزمین و جان‌های آزاده، آگاه و بیدارش!

خرد، چشمِ جان است چون بنگری

تو بی‌چشم، شادان جهان نسپری

(فردوسی)

نویسنده: نجما

منبع

لینک کوتاه: https://bit.ly/4g8zjoY

دیدار شاهزاده رضا پهلوی با نمایندگان (یگان میراث ایران) کارزار ( هر ایرانی، حامی یک اثر ملّی)

شاهزاده رضا پهلوی در دیداری مجازی با اعضای «یگان میراث ایران»، از جمله شماری از اعضای این گروه در داخل کشور، در جریان فعالیت‌ها و برنامه‌های آنان برای شناسایی و حفاظت از میراث فرهنگی، تاریخی، طبیعی و ناملموس ایران، به‌ویژه در دوران اضطرار و گذار، قرار گرفت.

اعضای یگان میراث از شناسایی هزاران اثر ملی در معرض تهدید، تدوین دستورالعمل‌های عملی برای حفاظت از آنها و کارزار «هر ایرانی، حامی یک اثر ملی» سخن گفتند، ابتکاری برای تبدیل پاسداری از میراث ایران به یک مسئولیت و مشارکت عمومی.

شاهزاده رضا پهلوی با تأکید بر اینکه «ایران فراتر از یک حزب یا ایدئولوژی است»، از اهمیت حفاظت از حافظه تاریخی و هویت مشترک ملت ایران سخن گفت.

منبع

شاهزاده رضا پهلوی در دیدار با جمعی از نویسندگان و روشنفکران ایران‌گرا، درباره نقش اندیشه، قلم و فرهنگ در مبارزه برای آزادی ایران و بازپس‌گیری روایت ملی از گفتمان‌های مسلط بر فضای روشنفکری، رسانه‌ای و آکادمیک گفت‌وگو کرد.

در این نشست، شماری از نویسندگان از تداوم سنت  ایران‌گرایی و آزادی‌خواهی از دوران مشروطه تا امروز، نقش زنان و نسل‌های جدید در گسست از میراث فکری ۵۷، و ضرورت بازتعریف تصویر ایران در رسانه‌ها و فضای فکری غرب سخن گفتند.

آنان همچنین بر اهمیت تقویت شبکه‌های مستقل نویسندگان و روشنفکران، مقابله با کلیشه‌ها و روایت‌های تحریف‌شده از جامعه ایران و تفکیک حاشیه و هیاهو از گفتمان واقعی جامعه تأکید کردند.

منبع

ایرانگرا کیست؟ تاریخچه دگردیسی این واژه، چه نام ونشان و چه درونمایهاش چیست؟ واژه ایران‌گرایی در ذهن شنونده یاد آور کدام ویژگیها است؟ آیا می توان ایران‌گرایی را یک گفتمان نامید، یا باید آن را یک ایدئولوژی دانست؟ جایگاه زبان پارسی در این نگرش کجا است؟ آیا میتوان گوناگونی فرهنگی، زبانی، دینی و قومی ایران را با تنها یک واژه بازگو کرد؟ ایران‌گرایی اندیشه راهبر دو انقلاب بزرگ – مشروطه و شیروخورشید – بوده است، این اندیشه در آینده پس از جمهوری اسلامی چه نقشی بازی خواهد کرد؟ شهریور در شماره تابستان ۲۵۸۵ خود به این پرسشها و فراتر از آنها پاسخ میدهد.

مشاهده مقالات

دکتر حسن منصور، اقتصاددان، با اعداد و ارقام، می‌گوید از زمان استقرار نخستین دولت در حکومت جمهوری اسلامی تا به امروز، قیمت‌ها ۱۶۰۰۰ برابر شده‌اند!

سیر صعودی تورم و سقوط ارزش ریال در نیم‌قرن

این گزارش به بررسی روند تورم افسارگسیخته و کاهش شدید قدرت خرید مردم ایران در دوران پس از انقلاب می‌پردازد. محتوای این منبع نشان می‌دهد که چگونه در طول دهه‌های گذشته، قیمت‌ها در تمامی دولت‌ها به صورت پلکانی و صعودی افزایش یافته است. طبق آمار ارائه‌شده، ارزش نقدینگی از دوران دولت موقت تا به امروز دستخوش تغییری بنیادین شده و هزینه‌ها بیش از شانزده هزار برابر گشته است. این تحلیل با مقایسه دوره‌های مختلف ریاست‌جمهوری، بر سقوط ارزش پول ملی و فشار اقتصادی فزاینده بر جامعه تاکید می‌کند. در نهایت، متن تصویری گویا از یک بحران اقتصادی تداوم‌یافته را ترسیم می‌کند که در دولت‌های اخیر به اوج خود رسیده است.

لینک کوتاه: https://bit.ly/4wQGeKA

بیانیه شاهزاده رضا پهلوی درباره تلاش جمهوری اسلامی برای تصویب و اجرای «کنوانسیون رژیم حقوقی دریای کاسپین» (کنوانسیون آکتائو) — هشداری روشن: حقوق تاریخی ایران در دریای کاسپین قابل معامله یا چشم‌پوشی نیست.

شاهزاده رضا پهلوی با یادآوری معاهدات ۱۹۲۱ و ۱۹۴۰ میان ایران و اتحاد جماهیر شوروی و «اعلامیه آلماتی» (۱۹۹۱)، تصویب این کنوانسیون از موضع ضعف را اقدامی مغایر با منافع ملی ایران می‌داند و تأکید می‌کند: هیچ تصمیمی درباره منابع، مرزها و حقوق ایران بدون رضایت و مشارکت واقعی ملت ایران مشروعیت نخواهد داشت.

متن کامل بیانیه:

جمهوری اسلامی در شرایط ضعف شدید ساختاری و بحران مشروعیت، قصد پیشبرد و اجرای «کنوانسیون رژیم حقوقی دریای کاسپین» (کنوانسیون آکتائو) را دارد. این تلاش رژیم، بدون پشتوانه اراده ملت ایران و بدون تضمین روشن و کامل حقوق تاریخی کشور، اقدامی نگران‌کننده و تهدیدی جدی علیه منافع ملی ایران است.

بر اساس معاهدات ۱۹۲۱ و ۱۹۴۰ میان ایران و اتحاد جماهیر شوروی، رژیم حقوقی دریای کاسپین بر پایه حقوق مشترک طرفین و اصل توافق و منافع مشترک شکل گرفته بود.

پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، کشورهای تازه‌استقلال‌یافته در «اعلامیه آلماتی» (دسامبر ۱۹۹۱) بر پایبندی به معاهدات شوروی سابق و تضمین اجرای تعهدات بین‌المللی ناشی از قراردادها و پیمان‌های آن توسط دولت‌های جانشین تأکید کردند.

بر همین اساس، هرگونه تغییر اساسی در وضعیت حقوقی این پهنه آبی راهبردی باید با توافق مشترک همه کشورهای ساحلی و با رعایت کامل حقوق ایران انجام شود.

با این حال، کنوانسیون آکتائو امکان انعقاد توافق‌های دوجانبه و چندجانبه میان کشورهای ساحلی درباره بخش‌هایی از بستر و زیربستر دریای کاسپین را پیش‌بینی کرده است؛ بخش‌هایی که قبلاً بخشی از پهنه آبی مشترک ایران و اتحاد جماهیر شوروی محسوب می‌شدند.

این بدعتی خطرناک است که با دور زدن اصل اجماع همه کشورهای ساحلی، عملاً جایگاه تاریخی ایران را تضعیف می‌کند و نقش کشور را در تعیین سرنوشت دریای کاسپین کاهش می‌دهد.

از زمان امضای کنوانسیون آکتائو در سال ۲۰۱۸، بارها هشدار داده‌ام که «پاسداری از منافع ملی از موضع ضعف ممکن نیست». همان زمان نیز تأکید کردم که فرقه تبهکار جمهوری اسلامی، منافع ملت ایران و میهن را قربانی بقای خود می‌کند و در سیاست خارجی، از موضع ضعف به باج‌دهی‌های پی‌درپی تن می‌دهد.

موضع من درباره روند کنونی همان است. تلاش جمهوری اسلامی برای تصویب این کنوانسیون را اقدامی مغایر با منافع ملی ایران می‌دانم.

هیچ تصمیمی درباره منابع، مرزها و حقوق ایران در این پهنه آبی، بدون رضایت و مشارکت واقعی ملت ایران، از مشروعیت برخوردار نخواهد بود. حقوق ایران در دریای کاسپین قابل معامله یا چشم‌پوشی نیست. هرگونه اقدام در جهت تضییع این حقوق، در حافظه تاریخی ملت ایران ثبت و تصمیم‌گیرندگان در برابر ملت ایران پاسخگو و بازخواست خواهند شد.

پاینده ایران
رضا پهلوی

شاهزاده رضا پهلوی در دیدار با گروه «پزشکان میهن‌دوست ایران»، پای سخنان متخصصانی نشست که سال‌ها در داخل و خارج از کشور تجربه اندوخته‌اند و برای یاری‌رساندن به ملت ایران و جامعه پزشکی، امروز و در دوران گذار، و همچنین بازسازی نظام سلامت کشور اعلام آمادگی کرده‌اند.

در این نشست، درباره تقویت شبکه‌های پزشکی، حمایت از کادر درمان، رسیدگی به مجروحان و آسیب‌دیدگان، مستندسازی جنایت‌های جمهوری اسلامی، ارائه خدمات درمانی در دوران گذار و برنامه‌ریزی برای ایجاد نظام سلامتی کارآمد در ایران آزاد گفت‌وگو شد.

Reza Pahlavi Communications

لینک کوتاه: https://bit.ly/4fIkIli

هم‌میهنانم،

امروز، سالروز امضای فرمان مشروطیت در ۱۴ مرداد ۱۲۸۵، برای ما یادآور یکی از بزرگ‌ترین جنبش‌های تاریخ معاصر ایران است، جنبشی که از دل اندیشه و تلاش ده‌ها ساله‌ی ایران‌دوستانی برخاست که از عقب‌ماندگی و نابسامانی ایران در دوران قاجار رنج می‌بردند.

آرمان مشروطیت بر سه اصل بنیادین استوار بود:
حاکمیت قانون،
حاکمیت ملی و اراده ملت،
و پیشرفت و ترقی ایران.

مشروطه‌خواهان به‌خوبی دریافته بودند که بدون قانون، دادگستری مدرن و سامان اقتصادی، استقلال و پیشرفت کشور امکان‌پذیر نخواهد بود. شاید بتوان سخن ابوالحسن‌خان‌ پیرنیا، نماینده تهران در جلسه ۱۵ شهریور ۱۲۸۶ نخستین مجلس شورای ملی، را چکیده و تجلی خواست آنان دانست:

«ایرانیان را دیگر جان به لب رسیده است؛ دو چیز لازم داریم، یکی مالیه و یکی عدلیه.»

کتاب «یک کلمه» اثر میرزا یوسف‌خان مستشارالدوله نیز همین حقیقت را یادآور می‌شد: راز پیشرفت کشور در یک کلمه خلاصه می‌شود، قانون.

اما این مبارزه با مقاومت مشروعه‌خواهانی روبه‌رو شد که حاکمیت شرع و فقها را بر قانون و حاکمیت ملی برتری می‌دادند. آن جریان فکری، دهه‌ها بعد در قالب جمهوری اسلامی و ولایت فقیه بر ایران حاکم شد. تأسف‌بار آنکه امروز نیز برخی جریان‌های سیاسی، هرچند با ظاهری متفاوت، همچنان با اصل حاکمیت ملت و پذیرش رأی مردم به‌عنوان مرجع نهایی تعیین نظام سیاسی آینده ایران مخالفت می‌کنند.

اگرچه آشفتگی‌های سال‌های پایانی حکومت قاجار، و کارشکنی مخالفان مشروطه مانع از تحقق کامل آرمان‌های این نهضت شد، اما بخش مهمی از آن آرمان‌ها در دوره حکومت دو پادشاه پهلوی تحقق یافت و به اجرا درآمد، از جمله با تأسیس دادگستری مدرن، احداث راه‌آهن سراسری، نوسازی ارتش، تأمین امنیت کشور، بنیان‌گذاری بانک ملی، سامان‌دهی امور اقتصادی و مالی و ایجاد دیگر نهادهای بنیادین توسعه.

امروز پاسداشت انقلاب مشروطه یعنی تأکید بر حاکمیت قانون، رأی و اراده ملت، جدایی کامل دین از حکومت، و بازگرداندن ایران به ریل ترقی و تمدن.

بر همین اساس، برنامه من برای هدایت ایران در دوران گذار بر برگزاری انتخابات آزاد، حاکمیت رأی ملت، تشکیل مجلس مؤسسان برای تعیین مسیر آینده کشور و فراهم آوردن زمینه شکوفایی و رفاه برای همه ایرانیان تأکید دارد.

سالروز صدور فرمان مشروطیت گرامی باد و یاد همه تلاشگران راه آزادی، قانون و پیشرفت ایران جاودان.

رضا پهلوی

@OfficialRezaPahlavi

لینک کوتاه: https://bit.ly/4hlbQ6l

باید از یک واقعیت مادی شروع کرد. شب‌های ۱۸ و ۱۹ دی، خیابانهای ایران به گورستان‌های موقت بدل شدند. کسانی که آن شب‌ها را در تهران، مشهد، کرج، شیراز از سر گذراندند، چیزی می‌دانند که هیچ بولتن رسمی نمی‌تواند از حافظه‌شان پاک کند. ازدحام اجسادی که نه در سردخانه جا می‌شد، نه در آمار. وقتی رهبر جمهوری اسلامی خودش ناچار شد از هزاران کشته حرف بزند و مسئولیتش را به رئیس‌جمهور آمریکا حواله دهد، این اعتراف، نه سخاوت که استیصال بود.

تصور کن ۴معمار را که هرکدام برای دلیلی متفاوت، به یک نقشه رای می‌دهند. هسته‌ سخت نظام، عدد را پایین می‌آورد چون هر صفر اضافه در آمار کشته‌ها، یک میخ بیشتر در تابوت مشروعیتش است. اصلاح‌طلب، عدد را پایین می‌آورد چون رقم بالا یعنی گفت‌وگو و اصلاح دیگر افسانه‌اند. چپ ایدئولوژیک، عدد را پایین می‌آورد چون یک قیام میلیونی که حول نام یک شاهزاده شکل گرفته، تاریخ را از دست نظریه‌شان بیرون می‌کشد و در دست چیزی می‌گذارد که نامش را نمی‌توانند بر زبان بیاورند. مجاهدین عدد را پایین می‌آورند چون خیابانی که آنها را صدا نزد، برایشان مثل جشنی است که دعوت نشدند و اکنون سعی می‌کنند مهمان را کوچک جلوه دهند تا غیبتشان کمتر دیده شود.

این چهار بازیگر با هم قرارداد امضا نکردند. نیازی هم نبود. کافی بود هرکدام از منفعت خودش دفاع کند تا نتیجه‌ نهایی، یک هارمونی هولناک از سکوت شود؛ کرِ گروهی‌ای که بدون تمرین، هم‌صدا می‌خوانند. این همان مکانیسمی است که سالها پیش‌تر جمله‌ «رضا پهلوی توان بسیج هزار نفر را هم ندارد» را از دهان بازجو تا دهان روشنفکر چپ، بدون هیچ هماهنگی رسمی، تکرار می‌کرد. دی‌ماه آن جمله را زیر میلیون‌ها پا دفن کرد، اما ریشه‌ این عادت تقلیل، هنوز زنده است و اکنون دارد بر سر اجساد، همان بازی را تکرار می‌کند.

منطق این کوچک‌سازی در آمار، یک قاعده‌ ساده دارد. هر واقعیتی که از ظرفیت گفتمان موجود بزرگتر باشد، باید تراشیده شود تا داخل قالب جا بگیرد. ۳‌هزار کشته، آماری است که هنوز می‌شود آن را در چارچوب «تنش اجتماعی»، «ناآرامی کنترل‌شده» یا «واکنش نامتناسب پلیس و توطئه‌ موساد» جا داد. ۴۰‌هزار کشته، دیگر در هیچ قالبی جا نمی‌شود. آن رقم فقط یک کلمه را می‌پذیرد و آن کلمه «کشتار» است، با تمام بار حقوقی، تاریخی و انسانی‌اش. کسی که از پذیرفتن آن کلمه فرار می‌کند، از تعهدی فرار می‌کند که آن کلمه بر دوشش می‌گذارد.

و تعهد چیست؟ تعهد یعنی اگر ۴۰هزار نفر در ۲شب کشته شده باشند، دیگر نمی‌توان از گذار تدریجی، اصلاح از درون یا مذاکره‌ منتقدانه حرف زد. تعهد یعنی باید انتخاب کرد؛ یا در کنار خونی ایستاد که برای براندازی کامل ریخته شده، یا باید توضیح داد چرا کسی حاضر است با دستگاهی که چنین کاری کرده همچنان از پشت میز گفت‌وگو کند. برای همین است که دقت آماریِ ادعاییِ این جریانها، هیچگاه به سراغ عکس‌ها و فیلم‌های خشونت حکومتی نمی‌رود، بلکه دقیقا همان‌جایی فعال می‌شود که عدد، از آستانه‌ تحمل پروژه‌ی سیاسی‌شان عبور می‌کند.

دفاعیه‌ رسمی، ۳هزار و اندی نام منتشر کرد و آن را حساب نهایی خواند. اما کسی که ادعا می‌کند شب اینترنت را کاملا قطع کرده، مخابرات را کاملا کنترل کرده و بیمارستانها را تحت نظارت کامل نیروهای اطلاعاتی گذاشته، هم‌زمان نمی‌تواند مدعی شفافیت کامل در ثبت کشته‌ها باشد.

برای بازبینی آنچه واقعا گذشته، نیاز به بازگشت به نقطه‌ صفر است. ناغافل فکر می‌کند نقطه‌ صفر تحلیل چند سال اخیر ایران، رمزگشایی از یک گزاره است. جمله‌ای که اگر معنایش را نگشاییم، بسیاری از وقایع بعدی در هاله‌ای از ابهام باقی می‌مانند. یکی از ماندگارترین این گزاره‌ها، جمله‌ای بود که سالها در فضای سیاسی ایران به صورتی تغییرناپذیر تکرار می‌شد و آن اینکه «رضا پهلوی توان بسیج هزار نفر را هم ندارد». اهمیت این جمله، صرفا در محتوای آن نبود. اهمیتش در این بود که گویندگانش، با چهار دهان به ظاهر متخاصم، به شکلی کم‌سابقه بر سر تکرار آن توافق داشتند.

دی‌ماه ۱۴۰۴ این جمله را زیر چند میلیون پا دفن کرد و همان لحظه، دفنِ چیز دیگری آغاز شد و آن اینکه این چهار دهان، یک حنجره دارند. به همین دلیل است که دوقطبی کلاسیک «حکومت و اپوزیسیون» دیگر به‌تنهایی برای توضیح پیچیدگی سیاست ایران کافی به نظر نمی‌رسد. شاید نزاع اصلی، نه صرفا رقابت برای تصاحب قدرت، که رقابت برای تصاحب حافظه‌ جمعی باشد. رقابتی بر سر اینکه چه کسی حق دارد ابعاد یک رخداد تاریخی را تعریف کند، چه کسی می‌تواند مرز میان فاجعه و حادثه را تعیین کند و چه روایتی قرار است در حافظه‌ نسل‌های بعدی ماندگار شود.

وقتی یک سیستم و رقبای ورشکسته‌اش اصرار دارند ابعاد یک طغیان یا کشتار را مینیاتوری کنند، مسئله یک اختلاف متدولوژیک در آمار نیست، مسئله مدیریت ظرفیت انفجاری یک جامعه است. هرچه فاجعه کوچک‌تر تصویر شود، توانایی آن برای دگرگون کردن نظم پساسال ۵۷ کمتر می‌شود. انکار، تقلیل و حذف، مکانیسم مشترک تمام کسانی است که بقای خود را در گرو کوچک‌سازی واقعیت می‌بینند. از همین زاویه می‌توان دید که چگونه جریان‌هایی با پیشینه‌ها و گفتمان‌های به ظاهر متفاوت، گاهی به نتایجی مشابه می‌رسند. نه الزاما به دلیل اتحاد رسمی، بلکه چون هر کدام از زاویه‌ منافع خود، از شکل‌گیری یک روایت مشخص زیان می‌بینند. روایت‌هایی که بتوانند جامعه را حول یک مرکز ثقل سیاسی سازمان دهند، برای بسیاری از بازیگران موجود تهدیدآمیز هستند، حتی اگر در ظاهر دشمن یکدیگر باشند.

هر پروژه‌ سیاسی، جامعه را آنگونه تصویر می‌کند که بتواند در آن دوام بیاورد. این همان نقطه‌ای است که سیاستِ حافظه، هم‌وزن سیاست قدرت می‌شود. نتیجه‌اش حذف، انکار و تقلیل، بخشی از سازوکار بقاست. دی‌ماه ۱۴۰۴ دقیقا چنین لحظه‌ای را آشکار می‌کند. یک فراخوان از سوی شاهزاده رضا پهلوی کافی بود تا ایران طغیانی تاریخی را تجربه کند. طغیانی بی‌نیاز از شبکه‌های درهم‌تنیده‌ی احزاب چپ یا فرقه‌ی مجاهدین. همان جمعیتی که استراتژیست های امنیتی با تحقیر تقلیلش می‌دادند به «نهایتا هزار نفر»، ناگهان به نیرویی میلیونی تبدیل شد. دی‌ماه ۱۴۰۴ نقطه‌ی پایان این توهم بود. میلیون‌ها نفر در واکنش به یک نام به حرکت درآمدند. تمام پیش‌فرض‌های اتاق‌فکرهای نظام را زیرورو کردند و پرونده‌ میراث‌داران ۵۷ را برای همیشه در کف خیابان‌ها بستند.

همچنین، دی‌ماه ۱۴۰۴ پرده از یک کارتل معرفت‌شناختی هم برداشت. یک ائتلاف سلبی و به شدت هماهنگ میان هسته‌ سخت جمهوری اسلامی، چپ سنتی، سازمان مجاهدین و اصلاح‌طلبان. نقطه‌ اشتراک چه بود؟ وحشت وجودی از پیروزی مطلق مردم و هژمونی بلامنازع شاهزاده رضا پهلوی. برای ائتلاف پنهان فرزندان ۵۷، آمار کشته‌شدگان دی‌ماه ۱۴۰۴ یک تهدید پارادایمیک بود. وقتی جامعه از چند ده هزار کشته سخن می‌گفت، در واقع داشت عمق گسست تاریخی خود را از کل ساختار پسا۵۷ اعلام می‌کرد. این میزان از خون، نیازمند یک آلترناتیو ملی، غیرایدئولوژیک و متکی بر مفهوم ایران بود. مختصاتی که حول نام پهلوی شکل می‌گرفت.

اینجا بود که ماشین «انکار آماری»، با مشارکت این ذی‌نفعانِ به‌ظاهر متخاصم روشن شد تا نگذارند این خونها به سرمایه‌ سیاسی یک انقلاب ملی تبدیل شود. هدف استراتژیک این مربع شوم، کوچک‌سازی فاجعه برای تحقیر دستاورد مردم بود. آنها می‌دانستند که اگر جهان و جامعه بپذیرد که ماشین کشتار حکومت در چند روز، ده‌ها هزار نفر را در خیابانها قصابی کرده، دیگر جایی برای «گذار مسالمت‌آمیز»، «مبارزه‌ی طبقاتی» یا «شورای مقاومت فرقه‌ای» باقی نمی‌ماند. این حجم از خون، مستقیما به یک رستاخیز ملی ترجمه می‌شد. پس، چپ، مجاهد، اصلاح‌طلب و بازجو، پشت یک میز نشستند تا روی ماشین حساب کشتار، دکمه‌ی «۳۱۱۷» را فشار دهند و برچسب «توطئه‌ موساد» را به کل ماجرا الصاق کنند.

درخواست ریاکارانه‌ این جریانها برای ارائه‌ لیست دقیق اسامی در هولوکاست خیابانی، چیزی جز همکاری تکنیکال با اتاق فکر سیاه نبود. آنها به دنبال حقیقت نبودند، به دنبال مدیریت بحران بودند تا مردم بی‌سلاح در برابر این هیولا احساس بی‌پناهی کنند، بشکنند و آلترناتیو ملی آنها پیش از تولد سقوط شود. پذیرش چند ده‌هزار کشته و ایستادن پای این روایت، یک اغراق ژورنالیستی یا یک خطای آماری نیست دقیق‌ترین کنش سیاسی در برابر شبکه‌ای است که می‌خواهد با پاک کردن خون‌ها، تاریخ را به نفع بلوک ۵۷ مصادره کند. وقتی قاتل و رقبای سیاسی شما بر سر پنهان کردن جنازه‌ها به توافق رسیده‌اند، اخلاقِ حقیقت این است که شما ظرفیت حداکثری این توحش را فریاد بزنید؛ نه فقط برای ادای دین، بلکه برای درهم‌شکستن آن ائتلاف شومی که ترجیح می‌دهد ایران نابود شود، اما مردم با پهلوی پیروز نشوند.

از طرفی برای فهم آنچه در دو شب تاریخی ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه ۱۴۰۴ گذشت، نمی‌توان نقطه‌ پرگار را فقط روی تقویم همان دو شب گذاشت. ماشین کشتار جمهوری اسلامی، یک‌شبه به تکنولوژی تولید انبوه جنازه دست نیافته است. این توالی ارگانیک از جنایتهای سازمان‌یافته‌ حکومتی از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی/مارکسیستی شروع می‌شود. حافظه‌ تاریخی ما پر از گورهای دسته‌جمعی بی‌نام است. از اعدام‌های ۶۷ تا آبان ۹۸، از جنایت‌های سازمان‌یافته‌ی ۱۴۰۱ تا دی‌ماه ۱۴۰۴. دی‌ماه ۱۴۰۴، فینال این توالی بود. جمهوری اسلامی تمام تجربه‌ی چهار دهه‌ی خود در سلاخی را به میدان آورد تا در برابر بزرگ‌ترین طغیان تاریخ ایران بایستد.

@Meysamshariff

لینک کوتاه مقاله: https://bit.ly/4c3RTxd