دکتر صادق بیگدلی در باره دفترچه اضطرار دوران گذار

دکتر صادق بیگدلی، وکیل، حقوقدان، استاد حقوق فارغ‌التحصیل از دانشگاه هاروارد، که در نشست #همکاری_ملی نیز سخنرانی کردند، به زبان ساده و همه‌فهم و برای عموم مردم که تخصص حقوق ندارند «دفترچه اضطرار دوران گذار» را توضیح میدهد.

این ویدئو تحلیلی از «پروژه شکوفایی ایران» است که پس از کنفرانس امنیتی مونیخ ارائه شد. گوینده به تشریح دستاوردها و بخش‌های مختلف این طرح می‌پردازد و به برخی انتقادات پاسخ می‌دهد.

متن کامل ویدئو:

(00:00) دوستان نشست مونیخ دستاوردهای بسیار زیادی داشت. این نشست تاریخیه، در تاریخ ثبت خواهد شد و خواهیم دید که چه اتفاق و چه نقطه عطف مهمی بود. اما مهم‌ترینش که الان موضوع بحث ماست، این دفترچه است.

(00:13) این دفترچه در سخنرانی شاهزاده اومد. ما همیشه انتقادمون و تذکرمون این بود که توی مسئله‌ی الان که ایران وجود داره، شرایط، شرایط انقلابی‌ه، «سَر» که شخص شاهزاده‌ست و اون لگاسی پهلوی‌ست، هست و همه ایران‌گراها به اون گفتمانی که ایشون چهل ساله، بیش از چهل ساله داره می‌بره جلو، اعتقاد دارن، به اون «بدنه» که اون جامعه طرفدارها هست، وصل نیست.

(00:33) این نشست با انتشار این دفترچه که در پروژه شکوفایی ایران اومده، این نقیصه رو اومده که برطرف کنه. من همیشه صحبتم این بود، می‌گفتم مانیفستیشن (manifestation) یعنی شما وقتی می‌گی که شعار می‌دن که – ما هم شعار دادیم اونجا که – «ما ملت کبیریم، ایرانو پس می‌گیریم»، دیگه باید توی فضایی باشیم که ایرانو پس گرفتیم چه اتفاقی می‌افته.

(00:51) پروژه شکوفایی ایران راجع به زمانی صحبت می‌کنه که چند ماه قبل از سرنگونی‌ست که ما درش به سر می‌بریم، چند روز و هفته و ماه، دوره مرحله اضطراری بعد از سرنگونی‌ست. اینجا شما ببینید، من خیلی خیلی تشکر باید همه‌مون بکنیم از دست‌اندرکاران این دفترچه که انقدر دقیق، انقدر عملیاتی و انقدر، می‌گم حالت مانیفستیشن داره، یعنی با جزئیات روز به روز رو عملاً در این چند ماه و یکی دو سه سال آینده دارن پیش‌بینی می‌کنن و جای این واقعاً خالی بود. مخصوصاً از دوست عزیزم آقای سعید قاسمی‌نژاد واقعاً جای تشکر داره.

(01:20) اینجا مراحلی که اومده اینه: مرحله اضطراری تعریف کرده، دوره گذار رو تعریف کرده و چشم‌انداز بلندمدت. راهی دوستان جز این وجود نداره. دقیقاً کاری‌ست که شارل دوگل کرد در ۱۹۴۰. اون زمانی که دولت ویشی فاشیستی در فرانسه تشکیل شد، یعنی فرانسوی‌ها اشغال شدن. خب خیلی از داخل فرانسه کمک نازی‌ها کردن، کمک هیتلر کردن، کما اینکه الان خیلی‌ها دارن به جمهوری اسلامی هنوز کمک می‌کنن. اما شارل دوگل به عنوان یک شخصیتی که در موردش اجماع وجود داشت – این اجماع هم از وهله اول از همه اقشار لزوماً نبود – اما شارل دوگل رأیی از عامه مردم نداشت. اساساً در ۱۹۴۰ و وسط جنگ جهانی دوم که اومده آلمان نازی فرانسه رو اشغال کرده، اصلاً جایی برای رأی‌گیری نیست.

(02:00) شارل دوگل اومد اول خودش رو مطرح کرد به عنوان رهبر، بعد افراد رو گرد خودش آورد، احزاب، گروه‌ها، حتی چپ کمونیستی تا راست تا میانه، و نهایتاً در ۱۹۴۳ دولت در تبعید رو تشکیل داد. این مدلی‌ست که امروز برای ایران ما لازم است و من خیلی خوشحالم که در این پروژه این کار رو انجام دادن و این دوستان و این همکاران اومدن این رو ترسیم کردن با جزئیات و از ما و از شما، مخصوصاً جامعه حقوقی در بحث مربوط به ساختار حقوقی، خواستن که نظر بدیم. چهل و پنج روز هم وقت گذاشتن، هر نظری دارید، هر انتقادی دارید مثل ما، بیاین بیان کنید. اما دروغ ممنوع! حرفی که خلاف واقعیت این سند هست، ممنوع و من این رو اینجا خواهم گفت.

(02:36) دوستان قبل از اینکه این دروغ رو که گفته می‌شه و حمله شده به تیم شاهزاده و خود شاهزاده هم اومدن و دفاع کردن، توضیح بدم، به خود سند مراجعه بکنید. این سند در دوره پیش از سرنگونی رو داره پیش‌بینی می‌کنه و این چیزی‌ست که واقعاً من در مونیخ و همه دوستان گل از گلشون شکفت که شاهزاده اومد تو سخنرانی‌ش انجام داد، این رو مطرح کرد و بعد ما دیدیم در سند وجود داره. یک «نهاد خیزش ملی» و یک «نهاد اجرایی موقت». در همین چند روز و چند هفته آینده تشکیل می‌شه. نیاز مبرم جامعه امروز هست که بدونن که این رهبری، بازوی اجرایی داره و بازوی مشورتی داره.

(03:06) بلافاصله پس از سرنگونی یا همون فروپاشی نظام، این‌ها که نبودن، چه اتفاقی می‌افته؟ اون مرحله دوره اضطراری ایجاد… شروع می‌شه که این می‌تواند در حقیقت از صد روز تا شش ماه هم باشه. اینجاست که اون مدل شارل دوگل… گفتم شارل دوگل هم شرایط انتخابات وجود نداشت، بعد که اومد فرانسه انتخابات رو برگزار کرد. دقیقاً مو به مو در این سند، اول دوره گذار شروع می‌شه بعد از سرنگونی، اونجا نهاد خیزش ملی به حیاتش ادامه می‌ده، اون نهاد اجرایی موقت در حقیقت تبدیل می‌شه به دولت موقت. درسته؟

(03:35) دولت موقت کارهایی رو انجام می‌ده که نیاز هست برای برگزاری اون رفراندوم، انتخابات مجلس مؤسسان و نهایتاً انتخابات اون دولت انتخابی، حالا چه پادشاهی و چه جمهوری. اینجاست که اون بحث دروغ به وجود میاد.

(03:46) دوستان، مهم‌ترین عملکرد این دولت موقت، همون چیزی‌ست که همه‌مون سال‌هاست به دنبالشیم و اصلاح‌طلبا به دروغ ما رو فریب دادن و به این روز ما رو کشوندن. امروز روزی‌ست که از چپ و راست، جمهوری‌خواه و پادشاهی‌خواه باید بیاد اگر واقعاً به دموکراسی اعتقاد داره، اون دولت موقت مهم‌ترین فانکشن و عملکردش برگزاری همه‌پرسی‌ست. همه‌پرسی چند مدل داریم. این همه‌پرسی‌ها با بازه زمانی مشخص در این سند آورده شده است. این همه‌پرسی، مهم‌ترینش، همه‌پرسی اولاً در یک بازه زمانی چهار ماهه، همه‌پرسی نوع حکومت هست. این نکته بسیار مهمی‌ست.

(04:20) دوستان، به درستی این سند داره می‌گه ما سه تا گزینه داریم. من اینو بعدها توضیح می‌دم در ویدئوی آینده که دقیقاً در آلمان نازی بعد از فروپاشی فاشیسم، یک حقوقدانی به اسم «رادبروخ» اومد و دکترین رادبروخ رو داد و فاشیسم‌زدایی از قوانین آلمان نازی رو مطرح کرد… اینجا مطرح نشده این دکترین خاص که من حتماً این رو با تیم شاهزاده و پروژه شکوفایی مطرح خواهم کرد ولی مسیر کاملاً درسته. داره می‌گه ما سه تا گزینه بیشتر نداریم. یک گزینه، گزینه «بازگردانی» هست. گزینه‌ای که در حقیقت ما همه رو برگردونیم، تمام چیزها و قوانین و همه تشکیلات و همه چیز رو در قانون… جمهوری اسلامی به هم بریزیم، برگردیم به چهل و شش سال قبل. یه گزینه، گزینه «حفظ» هست که همه رو نگه داریم قوانین رو، وایسیم مجلس منتخب شکل بگیره. گزینه سوم، گزینه «ترکیبی»‌ست.

(04:59) اینجاست که یا به اشتباه، یا به دروغ، یا سایبری‌های جمهوری اسلامی میان می‌گن که شما دارید قانون اساسی جمهوری اسلامی رو حفظ می‌کنید. این دروغه دوستان! قانون اساسی جمهوری اسلامی به عنوان اولین قدم، توسط دولت موقت لغو و منحل می‌شه. اینم سندش: اقدام اول: انحلال قانون اساسی جمهوری اسلامی. قانون اساسی جمهوری اسلامی از نظر خیلی از حقوقدانان از جمله من، اساساً از اول اعتبار نداشت. اگر شما پادشاهی‌خواه مشروطه‌خواه هستید می‌توانید مثل من اعتقاد داشته باشید که هنوز قانون اساسی مشروطه می‌توانست به این صورت تلقی بشود که قوت خودش رو باقی‌ست. اما نه شاهزاده، نه ما، نه حقوقدانی نمی‌تواند این اراده خودش رو به بقیه افراد جامعه تحمیل بکنه. از روز اولی که شاهزاده اومدن و فعالیت سیاسی کردن گفتن نوع حکومت رو مردم باید تعیین بکنن. این وظیفه دولت موقته. اگر نوع حکومت، پادشاهی تعیین شد، اون‌وقت می‌تواند قانون اساسی مشروطه با تمام ایراداتی که داره ولی در عین حال جوانب خوبی که داره، به عنوان مبنای کار قرار بگیره. اما تا اون روز این اتفاق نخواهد افتاد.

(05:52) پس من پاسخم به انتقاد کسانی که پادشاهی مشروطه‌خواه هستن و می‌گن جمهوری اسلامی رو دارید حفظ می‌کنید: اقدام اول انحلال قانون اساسی‌ست. این روش ترکیبی که ازش صحبت می‌شه ربطی به اون مسئله نداره. روش ترکیبی بر این مبناست که قانون اساسی جمهوری اسلامی حذف، اما قوانین عادی شما نمی‌توانید همه رو حذف بکنید. مگه می‌شه مردم… عیناً در آلمان نازی که هیتلر فروریخته بود، می‌گفتن معاملات ما چی می‌شه؟ تجارت ما چی می‌شه؟ اسناد تجاری ما چی می‌شه؟ معلومه قانون مدنی ما، قانون تجارت ما، این‌ها همه‌ش مال زمان رضاشاهه. پس بنابراین هیچ راهی جز این نیست که روش ترکیبی باشه. یعنی اصل بر این باشه که بعد از اینکه قانون اساسی جمهوری اسلامی حذف شد، نهادهای انقلابی حذف شد مثل شورای انقلاب و شورای نگهبان و مجمع تشخیص مصلحت و این‌ها، ما یک نهاد خیزش انقلابی داریم که در اون نهاد خیزش تصمیم می‌گیرن که کدوم قوانین عادی بماند یا برعکس، لیستی از قوانینی که حذف خواهد شد که در این سند هم مواردش اومده: قوانین ضد زن، قوانین ضد مرد، قوانین ضد آزادی، قوانین ضد زندگی، قوانین ضد توسعه، قوانین ضد میهن. قشنگ هم تقسیم کردن و در همون قانون مدنی، قوانینی که تبعیض علیه زنان ایجاد می‌کنه برای ارث و وصیت، قطعاً لغو می‌شه ولی چارچوب قوانین قطعاً باید سر جاش بمونه. هیچ این انگ به این سند و نویسندگانش نمی‌خوره که این‌ها ساختار جمهوری اسلامی رو حذف نکردن. کاملاً غلطه.

(07:04) من خودم به شخصه به عنوان کسی که طرفدار احیای قانون مشروطه هستم با اصلاحاتی مثل حذف بند دوم متمم قانون اساسی که بحث فقها رو داره، اینجا می‌گم معلومه که باید رفراندوم تعیین بکنه. ممکنه مردم به جمهوری رأی بدن، باید جمهوری باشه. پس اون وظیفه اصلی این دولت موقت اینه که در چهار ماه رفراندوم رو برگزار می‌کنه و بعد در دو ماه میاد، پس ببینید، در چهار ماه رفراندوم، وقتی که مردم تصمیم گرفتن که جمهوری باشد یا پادشاهی باشد، اون موقع میاد چی‌کار می‌کنه؟ در دو ماه بعد میاد و انتخابات مجلس مؤسسان رو برگزار می‌کنه برای چی؟ برای نوشتن قانون اساسی جدید. اگر پادشاهی بود شما قانون اساسی می‌تونید مشروطه رو… قانون اساسی مشروطه رو جاش بذارید.

(07:43) و اما انتقاد من به جمهوری‌خواهانی که میان حمله می‌کنن به این سند که جایگاه شاهزاده کجاست که می‌خواد بیاد افراد نهاد خیزش ملی، دیوان گذار یا همون قوه قضاییه موقت هست و دولت موقت رو تعیین بکنه؟ جایگاه شاهزاده عزیزان همون جایگاهی‌ست که شارل دوگل داره. همون کسی که همه شما می‌پرستید و البته فرد ملی بود. جایگاه رو مردم به ایشون دادن و اگر شما جدی هستید در گذار از جمهوری اسلامی، هیچ راهی جز این نداریم که به این ساختاری تن بدیم که از اول روشن کرده که در سال اول به دوم، تمام این ساختارهای غیردموکراتیک، جاش رو به ساختار دموکراتیک می‌ده.

(08:15) پس بنابراین نه پادشاهی‌خواهان افراطی و نه جمهوری‌خواهانی که نهایت پیشنهادشون به ماندن جمهوری اسلامی یا پوست‌اندازیش می‌انجامه، به نظر من در این مورد دارن اشتباه می‌کنن و البته ما وظیفه‌مون هم روشنگری‌ست و هم انتقادات و پیشنهاداتی که خود من بسیار دارم، توی ۴۵ روز آینده به این تیم که تیم بسیار خوب و گوش شنوایی در انتقاد هم دارن، منتقل بکنیم. بیایم دست به دست هم بدیم، به شاهزاده کمک بکنیم مثل شارل دوگل که افکار گوناگون رو دور هم جمع کرد و شروع به هم همین نشست مونیخ بود، ما هم این فضا رو به ایشون بدیم که ما رو دعوت بکنن و افکار ما رو… اگر ما با از اول با حالت خصمانه بریم و بخوایم زیر میز بزنیم، اتفاقی که متأسفانه در منشور افتاد، این پروژه خب به هر حال به اون کارآمدی که لازمه نمی‌رسه. اگر ایران رو دوست داریم، به ایشون کمک بکنیم.

خلاصه و نکات کلیدی ویدئو

موضوع اصلی:
گوینده به تحلیل و دفاع از سندی به نام «پروژه شکوفایی ایران» می‌پردازد که در حاشیه کنفرانس امنیتی مونیخ توسط شاهزاده رضا پهلوی و همکارانش معرفی شد. او این سند را یک نقطه عطف تاریخی و یک نقشه راه عملی برای گذار از جمهوری اسلامی می‌داند.

نکات کلیدی:

1. اهمیت نشست مونیخ و «پروژه شکوفایی ایران»: این پروژه شکاف بین رهبری اپوزیسیون (شخص شاهزاده) و بدنه حامیان (مردم) را پر کرده و برای اولین بار یک برنامه عملیاتی و مدون (مانیفست) برای دوران گذار ارائه می‌دهد.
2. نقشه راه سه مرحله‌ای:
   • مرحله اضطراری: دوره پس از سرنگونی (۱۰۰ تا ۱۸۰ روز).
   • دوره گذار: ۲ تا ۳ سال نخست.
   • چشم‌انداز بلندمدت: تصویر آینده ایران.
3. الگوی شارل دوگل: گوینده این مدل را با اقدام شارل دوگل در سال ۱۹۴۰ مقایسه می‌کند که در زمان اشغال فرانسه، به عنوان یک چهره ملی مورد اجماع، دولت در تبعید تشکیل داد تا کشور را از بحران خارج کند.
4. ساختارهای دوران گذار: این طرح دو نهاد کلیدی را پیش‌بینی می‌کند:
   • نهاد خیزش ملی: یک نهاد مشورتی.
   • نهاد اجرایی موقت: که پس از سرنگونی به دولت موقت تبدیل می‌شود.
5. رد کردن یک «دروغ»: او به شدت به این انتقاد پاسخ می‌دهد که گویا این طرح قصد حفظ قانون اساسی جمهوری اسلامی را دارد. او با استناد به خود سند تأکید می‌کند که اولین اقدام دولت موقت، انحلال کامل قانون اساسی جمهوری اسلامی است.
6. گزینه «ترکیبی» برای قوانین: او توضیح می‌دهد که روش ترکیبی به معنای حفظ قانون اساسی ج.ا نیست، بلکه به معنای:
   • حذف قانون اساسی و نهادهای انقلابی.
   • حفظ موقت قوانین عادی و مدنی (مانند قانون تجارت و…) برای جلوگیری از هرج‌ومرج و فروپاشی کامل ساختارهای اجتماعی تا زمان تدوین قوانین جدید.
   • لغو فوری قوانینی که ضد حقوق بشر، زن‌ستیزانه و… هستند.
7. برگزاری همه‌پرسی: وظیفه اصلی دولت موقت برگزاری همه‌پرسی آزاد برای تعیین نوع حکومت (پادشاهی یا جمهوری) در یک بازه زمانی مشخص (چهار ماهه) است. پس از آن، مجلس مؤسسان برای تدوین قانون اساسی جدید انتخاب خواهد شد.
8. دعوت به همکاری: در نهایت، او از همه گروه‌ها (چه جمهوری‌خواه و چه پادشاهی‌خواه) می‌خواهد که به جای تخریب، به صورت سازنده از این پروژه انتقاد کرده و با ارائه پیشنهاد به بهبود آن کمک کنند تا یک گذار موفقیت‌آمیز از جمهوری اسلامی ممکن شود.