نور پهلوی و جایگاه پادشاهی زنان در تاریخ ایران؛ «شاه» عنوانی بدون جنسیت

در ادبیات تاریخی و سیاسی ایران باستان، مفهوم فرمانروایی هرگز محدود به جنسیت نبود. بر خلاف فرهنگ‌های غربی که میان «پادشاه» (King) و «ملکه حاکم» (Queen Regnant) مرزبندی زبانی قاطعی وجود دارد، در ایران زنی که به عالی‌ترین مقام سیاسی می‌رسید، عنوان «شاه» یا «شاهنشاه» را از آن خود می‌کرد.
واژه «ملکه» در شاهنامه فردوسی وجود ندارد؛ این واژه بعدها وارد زبان فارسی شد و صرفا به همسر پادشاه اطلاق می‌گردید.
در فرهنگ ایرانی، زنی که به عنوان نفر اول مملکت بر تخت می‌نشست، حاکم و فرمانروا بود. در شاهنامه فردوسی، «هُمای چهرزاد»، بدون اعمال هیچ تفاوت جنسیتی، «شاه» نامیده شده است. «پوران‌دخت» و «آزرمی‌دخت» ساسانی هم، شاه بودند.
بر پایه‌ی همین سنت اصیل، «نور پهلوی» نیز در صورت بازگشت شاهنشاهی ایران، بر خلاف تصور برخی، عنوان «ملکه» را نخواهد داشت، بلکه «شاه ایران» نامیده می‌شود.
در اندیشه سیاسی ایرانی، «شاه» فراتر از یک جنسیت، تجلی‌بخش فرّ، داد (قانون) و دهش (رفاه اقتصادی) در وجود حاکم است؛ خواه این حاکم یک مرد باشد، خواه یک زن.
تینا قاضی‌مراد

—-

«تینا قاضی‌مراد» مستندساز،سردبیر خبر و دبیر سیاسی پیشین شبکه «منوتو» است. او در سال ۲۰۱۶ جایزه «زن موفق آسیایی» در بریتانیا را در بخش رسانه از آن خود کرده است. تینا قاضی‌مراد که این یادداشت کوتاه را به «فریدون» ارسال داشته است، سازنده‌ی مستند «آریامهر» نیز است.

@fereydoun_magazine