نگاهی به پرچم ایران در روایت مطبوعات پیش از انقلاب
در روایت نشریات پیش از انقلاب، پرچم ایران فقط نشانه یک دولت یا یک سلسله نیست. در این نگاه، پرچم پیش از آنکه ابزار تبلیغاتی حکومتها باشد، نشانه حافظه تاریخی یک ملت است.
در مقاله «تاریخچه پرچم ایران» در مجله پیمان آتلانتیک، چاپ اردیبهشت ۱۳۲۸، پرچمهای ایران باستان فقط علامتهای جنگی معرفی نمیشوند. نویسنده مینویسد که در دورههای کهن، خورشید، ماه، ستاره، عقاب، شیر و دیگر حیوانات نمادین در پرچمها، نشانهای شاهان و علائم نظامی دیده میشدند و با مفاهیمی چون پادشاهی، قدرت، فرّه، آیین و نظم آسمانی پیوند داشتند.
مقاله حتی از نمونههایی میگوید که در آنها شیر با ستارهها یا هلال ماه همراه شده، یعنی ریشه ترکیب شیر با نشانههای آسمانی بسیار قدیمیتر از دولتهای جدید ایران دانسته شده است.
در مقاله اطلاعات ماهانه، چاپ تیرماه ۱۳۲۸، نویسنده از دوره صفویه به عنوان مرحلهای مهم در رسمیتر شدن شیر و خورشید یاد میکند. او مینویسد که در دوره صفوی، بهویژه از زمان شاه اسماعیل، شیر و خورشید دوباره به صورت یک علامت رسمی و شناختهشده درآمد.
در این روایت، شیر و خورشید فقط یک نشان تزئینی نیست. روی سکهها، پرچمها، قالیچهها و تصویرهای تاریخی دیده میشود. در برخی نمونهها شیر ایستاده یا در حال حرکت است، خورشید از پشت او برآمده، و در بعضی روایتها هلال یا نشانههای دیگر هم بر فراز پرچم دیده میشود.
اهمیت شمشیر بیشتر در دوره قاجار برجسته میشود. همان مقاله، در توضیح تصویری از ورود سفیر ایران به دربار روسیه در دوره فتحعلیشاه، از پرچمی یاد میکند که در آن «شیر ایستاده» با «شمشیر کشیده» دیده میشود و خورشید از پشت او برآمده است.
در مقاله اطلاعات ماهانه آمده که رنگهای سبز، سفید و سرخ در دوره قاجار به صورت تدریجی در پرچم ایران تثبیت شد و بعدا در قانون اساسی مشروطه شکل رسمی پیدا کرد. سهرنگ ایران محصول یک لحظه ناگهانی نیست، حاصل یک روند تاریخی است.
مراسم پنجاهمین سال بنیانگذاری شاهنشاهی پهلوی در آرامگاه رضاشاه بزرگ
فروردین ۱۳۵۵
منبع: من و تو در شبکه ایکس
