در این یادداشت، «نوید محبی»، کارشناس امنیت ملی ساکن واشنگتن دیسی و مشاور «پروژه شکوفایی ایران»، و «سعید قاسمینژاد»، دکترای اقتصاد مالی از دانشگاه شهر نیویورک و مدیر «پروژه شکوفایی ایران»، به بررسی همکاریهای نظامی فزاینده جمهوری اسلامی و روسیه میپردازند. آنان بر ضرورت شکلگیری همکاری استراتژیک میان اوکراین، اسرائیل، آمریکا و کشورهای عربی خلیج فارس برای مقابله با این دو رژیم تاکید میکنند. نویسندگان بر این باور هستند که ضربات استراتژیک از سوی چنین ائتلافی به جمهوری اسلامی و روسیه در مسیری همسو با خواست ملت ایران و رهبری انقلاب ملی ایران، شاهزاده رضا پهلوی، قرار دارد.
حاکمان جمهوریاسلامی «ولادیمیر زلنسکی»، رئیسجمهور اوکراین را «دلقک»، «دستنشانده غرب» و «سردسته یک باند تبهکار» میخوانند. بااینحال، شدت واکنشهای آنان واقعیت دیگری را آشکار میکند.
پس از آنکه حمله اوکراین در دریای مازندران، به یک کشتی تجاری متعلق به جمهوری اسلامی اصابت کرد، مقامات و رسانههای جمهوری اسلامی به تهدید روی آوردند و درباره چگونگی تلافی آن به بحث پرداختند. برخی حتی خواستار مجازات دولتهای اروپایی حامی کییف شدند. زلنسکی – که جمهوری اسلامی مدعی است کسی او را جدی نمیگیرد – بخش قابلتوجهی از توجه رژیم جمهوری اسلامی را به خود اختصاص داده است.
آنچه جمهوری اسلامی را نگران میکند، صرفا سخنان رئیسجمهور زلنسکی نیست؛ بلکه توانایی اوکراین در تحمیل هزینه به همکاریهای نظامی جمهوری اسلامی و روسیه است. جمهوری اسلامی پهپادهای «شاهد» و فناوری چگونگی ساخت آنها را در اختیار روسیه قرار داد، اما مدعی شد که در جنگ روسیه علیه اوکراین دخالتی ندارد. رئیسجمهور زلنسکی این ادعا را رد میکند. جمهوری اسلامی با تامین تسلیحاتی که علیه اوکراین به کار گرفته شدهاند، عملا در کنار مسکو وارد این جنگ شده است.
روسیه تاکنون هزاران پهپاد از نوع «شاهد» را علیه خانههای مردم، نیروگاهها و دیگر زیرساختهای غیرنظامی اوکراین به کار گرفته است. بخشی از این پهپادها در ایران ساخته شدهاند و بخشی دیگر با نام روسی «گران» (Geran)، بر پایه طرحهای مربوط به جمهوری اسلامی در روسیه تولید میشوند. این پهپادها به مسکو امکان دادهاند با هزینهای نسبتا اندک، حملات هوایی بیوقفه خود را ادامه دهد.
ازاینرو، کییف منفعتی روشن و مستقیم در تحمیل هزینه به شبکه نظامی پشتیبان این حملات دارد. هدف اوکراین باید ماشین نظامی جمهوری اسلامی و همکاری این ماشین با روسیه باشد، نه مردم ایران که هیچ نقشی در اتخاذ این تصمیمها ندارند.
دلیل دیگری نیز برای نگرانی جمهوری اسلامی وجود دارد؛ ترساندن اوکراین بسیار دشوارتر از ترساندن دولتهایی است که جمهوری اسلامی معمولا به تهدید آنان میپردازد.
کشورهای عربی خلیج فارس دارای بنادر، پالایشگاهها، مراکز مالی، قطبهای فناوری و شهرهایی هستند که با برنامهریزی و سرمایهگذاری عظیم ساخته شدهاند. حتی یک موج حملات موشکی یا پهپادی میتواند خسارت اقتصادی سنگینی به این کشورها وارد کند. بنابراین، حتی زمانی که از توان پاسخگویی برخوردارند، دلایل نیرومندی برای خویشتنداری دارند. جمهوری اسلامی آگاهانه این تردید را پرورش میدهد و از آن بهرهبرداری میکند.
اما اوکراین در این الگو نمیگنجد. شهرهای آن پیشتر زیر حملات سنگین قرار گرفتهاند، شبکه برق آن بارها بمباران شده و مردمش برای بقا و استقلال ملی خود میجنگند. به همین دلیل است که رئیسجمهور زلنسکی توانایی نگرانسازی جمهوری اسلامی را دارد. خطرناکترین دشمن جمهوری اسلامی لزوما قدرتمندترین دشمن آن نیست؛ بلکه دشمنی است که نمیتوان با ارعاب وادارش کرد تسلیم شود.
حمله در دریای مازندران، آسیبپذیری دیگری را نیز آشکار کرد. در شرایطی که آبهای جنوبی ایران با فشار نظامی فزاینده آمریکا و محدودیتهای دریایی شدیدتری روبهرو شدهاند، حوزه دریای مازندران برای رژیم جمهوری اسلامی اهمیتی راهبردیتر پیدا کرده است. این منطقه، مسیری شمالی به سوی روسیه و آسیای مرکزی در اختیار جمهوری اسلامی قرار میدهد که از آن برای انتقال محمولههای تجاری، اقلام صنعتی، همکاریهای نظامی و دور زدن تحریمها استفاده میشود.
کییف اعلام کرد که کشتی تجاری متعلق به جمهوری اسلامی عمدا هدف قرار نگرفته بود. بااینحال، این حمله نشان داد که دیگر نمیتوان مسیرهای دریایی شمال ایران را مصون از دسترسی عملیاتی اوکراین دانست. اگر این مسیر نیز به عرصهای ناامن و مناقشهآمیز تبدیل شود، هزینه انتقال تسلیحات، اقلام دارای کاربرد دوگانه و محمولههای تحریمشده میان جمهوری اسلامی و روسیه افزایش خواهد یافت. در چنین شرایطی، جمهوری اسلامی ممکن است همزمان در مسیرهای دریایی جنوبی و شبکه تدارکاتی نظامی شمالی نیز زیر فشار قرار گیرد.
رئیسجمهور زلنسکی باید با تسریع و نهادینهکردن راهبردی که اوکراین اجرای آن را آغاز کرده است، از این نگرانی رژیم مستقر در تهران بهره ببرد.
اوکراین سالهاست که پهپادهای طراحیشده در ایران را شناسایی و منهدم میکند. اوکراین همچنین صنعت پهپادی داخلی گستردهای ایجاد کرده است که قادر است سامانههای موثر را با بخش کوچکی از هزینه تسلیحات متعارف غربی تولید کند. کارشناسان اوکراینیِ چگونگی مقابله با پهپادها پیشتر به دولتهای خاورمیانه نیز کمک کردهاند. کییف همچنین همکاریهای دفاعی بلندمدتتری را با چند کشور عربی خلیج فارس دنبال کرده است.
گام بعدی باید واردکردن اسرائیل به این چارچوبِ در حال شکلگیری و جلب حمایت قاطع آمریکا از آن باشد.
هر یک از شرکای این ائتلاف، مزیتی ویژه به همراه میآورد. اوکراین تجربه میدانی و پهپادهای رهگیر ارزانقیمت دارد. اسرائیل از حسگرهای پیشرفته، توانمندیهای جنگ الکترونیک، ظرفیت اطلاعاتی و فناوری پدافند هوایی برخوردار است. کشورهای عربی خلیج فارس میتوانند منابع مالی، ظرفیت صنعتی و انگیزهای مستقیم برای حفاظت از زیرساختهای خود فراهم کنند. آمریکا نیز قادر است هماهنگیهای لازم، سامانههای پیشرفته، مجوزهای تولید و حمایت سیاسی را در اختیار این مجموعه قرار دهد.
رئیسجمهور زلنسکی باید این طرح را نه بهعنوان درخواستی تازه برای دریافت کمکهای نامحدود، بلکه در قالب گسترش یک راهبرد موجود به رئیسجمهور دونالد ترامپ ارائه کند. تلفیق ظرفیت تولیدی اوکراین، فناوری اسرائیل، قدرت آمریکا و سرمایهگذاری کشورهای خلیج فارس، هزینه حفاظت از نیروهای آمریکایی و متحدان منطقهای واشینگتن را کاهش خواهد داد. در مقابل، کییف باید خواستار دریافت سامانههای پدافند هوایی بیشتر، انعقاد قراردادهای تولید مشترک، تامین منابع مالی و اجرای سختگیرانهتر تحریمها علیه شبکههای تامینکنندهی نیازهای جمهوری اسلامی و روسیه شود.
رئیسجمهور زلنسکی تاکنون دو بار با شاهزاده رضا پهلوی دیدار کرده است و شاهزاده رضا پهلوی نیز اوایل سال جاری در اوکراین سخنرانی کرد. تغییر سیاسی در ایران برای هر دو رهبر اهمیتی حیاتی دارد.
شاهزاده رضا پهلوی نماینده یک مسیر استراتژیک متفاوت برای ایران است. ایرانی آزاد و دموکراتیک هیچ منفعتی در مسلحکردن روسیه، تهدید شرکای اوکراین یا خرج ثروت مردم ایران در جنگهای خارجی نخواهد داشت. چنین ایرانی میتواند به شریکی طبیعی برای اوکراین، اسرائیل، آمریکا و کشورهای عربی خلیج فارس تبدیل شود.
جمهوری اسلامی رئیسجمهور زلنسکی را «دلقک» مینامد، زیرا اعتراف به ماهیت واقعی خطری که او برای جمهوری اسلامی ایجاد کرده، برای حاکمان مستقر در تهران بسیار دشوارتر است. زلنسکی رهبری کشوری را بر عهده دارد که آموخته است چگونه در برابر فشارها و حملات سنگین تاب بیاورد، در دل بحران دست به نوآوری بزند و شبکهها و تاسیسات نظامیای را هدف قرار دهد که زمانی دور از دسترس به نظر میرسیدند.
اکنون اوکراین، اسرائیل، آمریکا، کشورهای عربی خلیج فارس و مردم ایران فرصتی یافتهاند تا در یک مسیر مشترک حرکت کنند. این همان چشماندازی است که برای جمهوری اسلامی بههیچوجه خندهدار نیست.
****
این متن، برگردان فارسی یادداشتی است که نویسندگان به زبان انگلیسی در «کییف پست» منتشر کرده بودند:
https://www.kyivpost.com/opinion/82197
